چرا بشر مدرن «فرار از زندان» می سازد؟

   به نظر من وقتی یک واقعه ای تکرار می شود باید  این تکرار را نشانه ای برای ویژگی های مردمان این عصر تلقی کرد. چرا فرار از زندان این قدر سوژه جذابی است؟  و این همه سینما و تلویزیون به آن توجه نشان داده است؟
مردم دوست ندارند زندانی باشند و اگر در زندان باشند آرزوی آزادی دارند. اما فرار از زندان برای عصر جدید محوریت پیدا کرده است و در هیچ دوره ای از تاریخ همچون تاریخ معاصر داستان آن برای مردم جذاب نبوده است. بشر مدرن آزادی خواه است و این آزادی را می توان فرار از زندان معنا کرد.
این سریال در کنار مایه اصلی خود (یعنی اکشن و خشونت) نکات روانشناسی، مذهبی،  جامعه شناسی جذابی دارد. نکته جالب این است که می گویند ایدهٔ داستان فرار از زندان را تهیه‌کننده‌ای  به سازنده فیلم داده و او می‌خواست سریالی اکشن با داستانی بر این مبنا که مردی برای فراری دادن برادرش از زندان، خودش را به زندان می‌اندازد، بسازد. به نظر او این ایدهٔ خوبی بود، ولی فکر کرد که چرا باید کسی برادرش را از زندان فراری بدهد و به این ترتیب داستان محکومیت به ناحق شکل گرفت! یعنی ایده اصلی «فرار از زندان» بوده و ایده «محکومیت ناحق» فرع بر ایده اصلی است!
در سریال پرطرفدار Prison Break (شکست حصر یا فرار از زندان) که با وجود انبوه فیمها و سریال هایی که با مضمون مشابه ساخته شده اند همچنان پرمخاطب بود ما با گسترش معنای زندان مواجه هستیم. این سریال 4 فصل دارد: فصل اول ماجرای فرار از زندان یک ایالت در آمریکاست. فصل دوم فراری ها در آمریکا مشغول فرار هستند اما همچنان نام سریال مشابه فصل اول است. آیا این یعنی آمریکا زندان بزرگ است؟ فصل سوم ماجرای فرار از زندانی در پاناماست ولی در فصل چهارم بازهم زندانی درکار نیست. این بار قهرمانان فیلم تصمیم می گیرند به جای فرار حمله کنند. مبارزه با کسانی که مردم را زندانی می خواهند و آمریکا را تسخیر کرده اند. قهرمان فیلم در پایان می گوید: بالاخره آزاد شدیم! این مهمترین پیام است. اما فراموش نکنیم که مفهوم آزادی را در کنار مفهوم زندان باید تفسیر کرد.

شیخ صنعان و حاج یونس فتوحی

بنا به اعلام کارگردان، سریال تلویزیونی میوه ممنوعه -که این روزها در حال پخش مجدد از تلویزیون است - بازسازی امروزی منظومه شیخ صنعان است.

حاج یونس فتوحی و شیخ صنعان شباهتهای زیادی دارند:

1.هر دو پیر پارسا و بسیار خوشنامی هستند

2. پیرانه سر، دلباخته  یک دختر می شوند

3. علی رغم شیفتگی و بی اختیاری در عشق، متوجه حال زار خود هستند و بنابراین به عجز و  لابه می افتند.

4. عاقبت به خیر می شوند و از بحران عشق پیری رهایی می یابند.

5.عامل تحول هر دو در اطرافیان آنهاست.

 اما عشق این دو تفاوتهای مهمی دارد که نحوه نگرش سنتی و جدید را نشان می دهد:

1.معشوق شیخ، ترسا (مسیحی) است و شرط شراب نوشی می گذارد ولی معشوق حاجی دختر تهرانی است که مانع عرفی و نه شرعی برای وصال دارد و شرط هایی مالی و خانوادگی مطرح می کند؛ آن هم با هدف انتقام از زخم هایی که خورده است.

2.شیخ صنعان وضعیتی به مراتب وخیم تر از حاج یونس دارد. طبل رسوایی او فراگیر است و حتی مرتکب افعال حرام می شود ولی حرام شرعی که حاجی مرتکب می شود فاش گویی حال خود با دیگران است!

3. دختر ترسا عاقبت الامر مسلمان می شود اما به عاقبت معنوی دختر تهرانی تصریحی نمی شود.

4. در سریال تلاش می شود تا عوامل روانشناسانه برای علت ماجرا بیان شود: کمبود محبت در خانواده و غرور از عوامل انحراف مسیر حاجی هستند. اما شروع ماجرای شیخ اسرارآمیز و ماورایی است: او خواب می بیند که بر بتی سجده می کند...

5.نکته مهم تر این است که آنچه که عامل تحول شیخ صنعان است دعوت به تضرع توسط یکی از مریدان اوست که موجب می شود شفاعت پیامبر شامل حالش شود. اما عامل تحول حاجی در معرض اعدام قرار گرفتن فرزندش است؛ او که تحمل مرگ فرزندش را ندارد تصمیم می گیرد خودش به جای او زندان برود و این آغاز سردشدن آتش عشق اوست...

به طور کلی میوه ممنوعه به معیارهای زمانه تن داده و از طرفی سرگذشتی کم خطرتر از شیخ صنعان روایت کرده است. عامل تحول حاجی امروزی تر و بشری تر است و بر عواطف عادی یک پدر تکیه می کند. اما به نظر می رسد که شیخ میوه وفاداری و دانایی یکی از باقیات صالحات خودش (مرید شیخ) را می برد که جمله مریدان را به تضرع جمعی چهل روزه وادار می کند

از تضرع کردن آن قوم پاک / در فلک افتاد جوششی صعبناک

همت مردان در تضرع آنها مصداق می یابد و نهایتاً نه شیخ و مریدان که پیامبر است که با «شفاعت» ماجرا را ختم به خیر می کند.

مصطفی گفت ای به همت بس بلند/ رو که شیخت را برون کردم ز بند

 

***

1.       حسن فتحی نشان داده که با ساختن پهلوانان نمی میرند، شب دهم، روشن تر از خاموشی و میوه ممنوعه دغدغه احیای میراث «خودی» را دارد ... قابل توجه کپی برداران هموطن و عاملین به نظریه «مرغ همسایه غاز است»!

2.       دکترمیرجلال الدین کزازی منظومه شیخ صنعان را در کتاب «پارسا و ترسا» شرح کرده است. در نوشتن این متن از این کتاب بهره بردم.

تفوق مسیح یا علوّ یهود؟

از دیدگاه علامه طباطبایی در مورد آیه 55 سوره آل عمران یک نتیجه گیری مهم به دست می آید.  از مجموعه مباحث (ترجمه المیزان، ج‏3، صص326 الی331) به طور خلاصه می توان گفت او معتقد است مراد از «وَ جَاعِلُ الَّذِینَ اتَّبَعُوکَ فَوْقَ الَّذِینَ کَفَرُواْ إِلىَ‏ یَوْمِ الْقِیَمَةِ» ، تفوق نصاری بر یهود است

نسبت دشمن و شیطان*

  رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار با نخبگان جوان علمی در تاریخ 28/07/95 گفتند: «عدّه‌ای تا ما میگوییم دشمن، میگویند چقدر فلانی مدام میگوید دشمن دشمن! خب نگوییم دشمن؟ خدا در قرآن این‌همه اسم شیطان را آورده. خب یک بار شیطان را گفت، تمام شد رفت، چرا مرتّب تکرار میکند؟ برای اینکه من و شما فراموش نکنیم این دشمن را. دشمن را باید دائم در نظر داشت. برای خاطر اینکه دشمن که بیکار نمی‌نشیند؛ دشمن دائماً دارد حرکت میکند».

در این بیان منقول، دشمن و شیطان قرین هم شده اند. این نکته در آیه ای از قرآن هم تکرار شده است

عاشورا پژوهی

چکیده: کتاب عاشورا شناسی بنا به بیان نویسنده، عهده‌دار هدف‌شناسی از قیام امام‌حسین ـ علیه‌السلام است. بر پایه‌ی این پژوهش، هفت نظریه درباره‌ی هدف  آن حضرت وجود دارد: ۱. امتناع از بیعت (دفاع)، ۲. حکومت ـ شهادت، ۳. شهادت عرفانی، ۴. شهادت تکلیفی، ۵. شهادت فدیه‌ای، ۶. شهادت سیاسی و ۷. تشکیل حکومت. این اثر در این راستا پژوهشی قابل تقدیر و پر مغز ارائه کرده است و محمد اسفندیاری سعی کرده اقتضائات پژوهش را تا حدود زیادی رعایت نماید و بسیار عقلانی به موضوع بنگرد؛ ویژگی های پژوهشی و نگاه معاصر و مدرن نویسنده به عقل و تاریخ سبب می شود پیشنهاد کنم به جای نام عاشورا شناسی عنوان عاشوراپژوهی برای کتاب انتخاب شود. محور اصلی کتاب و اهتمام اصلی نویسنده بر دو نظریه معاصر مبنی بر حکومت و شهادت است. نویسنده تعارض میان تاریخ و کلام را حل ناشدنی پنداشته است در حالی که می توان گفت عاشورا گرچه مسئله ای چالش برانگیز شده ولی هدف قیام در سطوح مختلفی قابل تبیین است.

مقاله ای در مورد اولی الامر*

در مسئله ولایت واژگان کلیدی مهمی وجود دارد ولی تعبیر «اولی الامر» ما را به جایگاه حقیقی ولایت نزدیک تر می کند. بخش اول مقاله به تبیین معنای امر می پردازد و آن را در مقابل کلمه خلق معنا می کند. امر  به باطن این جهان و ملکوت آن تعلق دارد نه ظواهر آن. اولی الامر هم صاحب باطن و ملکوت است و دل امام ظرف اراده خداوند است. نکته مهم این است که بین امر و خلق و بین ملکوت و ملک عالم پیوند وجود دارد و این پیوند برای درک اصول دینی نتایج مهمی در پی دارد که در بخش دوم مقاله مورد اشاره قرار می گیرند: بیان حقیقت شب قدر، رازدانی و تقیه، تبیین نسبت نبی و امام، نسبت کعبه و ولایت از جمله نتایج تفسیر اولی الامر هستند.

مقاله ای در مورد مادر*

در مورد مادر اصول پذیرفته شده ای وجوددارد و در قرآن جایگاه مادر نسبت به فرزندان تعریف می شود. مادر قبل و بعد از تولد فرزند وظایفی دارد و این وظایف صرفا به وضع حمل و شیردهی محدود نمی شود بلکه گاه تصمیماتی خطیر و بزرگ را هم شامل می شود و حتی گاهی به قیمت تهمت های دیگران تمام می شود و در این موارد حضور پدر جلوه ای ندارد. نکته مهم این است که این وظایف رنگی الهی و حتی وحیانی دارد و به عبارتی می توان گفت: مادر نقطه اتصال هستی به فرزندان است. می توان گفت اصولاً ارتباط پدر با فرزندان تشریعی و ارتباط مادر با فرزندان تکوینی است.  اوج چنین جایگاهی در مصحف فاطمه تعریف می شود که نقش پدرانه ندارد یعنی در مقام تعیین حلال و حرام نیست بلکه به نوعی پیگیری وحیانی وضعیت و سرنوشت آینده فرزندان در آن به چشم می خورد.

مقایسه دو نماهنگ/ علاوه بر گفتن «ایستاده ایم»، «سپر» به دست بگیریم

نماهنگ ایستاده ایم2 یک تفاوت مهم با نماهنگ «سپر» حامد زمانی دارد. ایستاده ایم 2 مانند ایستاده ایم1 احساسی و نمادین است. اما نماهنگ سپر دو روایت نمادین و واقعی دارد.

در نماهنگ ایستاده ایم2 ابتدا دختر بچه ای را می بینیم که خانواده اش عروسکش را به او می دهند و او می گوی گوهر شاد دلم خیلی برایت تنگ شده بود. سپس افراد مختلفی را می‌بینیم که هر یک به نوعی مشغول گذران اوقات خود هستند یکی با کار در دریا، زوج جوانی با تفریح و نوشیدن چای و کودکی با بازی فوتبال

به یاد شهید علیخانی

خاطراتی به یاد #شهید-مدافع-حرم ؛ #محمد_حسین_علیخانی
اولین بار وقتی در مسجدالنبی (ص) طاق بستان در حال سخنرانی بودم به سراغم آمد. به من گفت: شنیدم در صحبتهایت از واژه «اتوپیا» استفاده کردی و همین واژه بهانه ای شد برای سالها ارتباط و مراوده فکری. مراوده ای که تنها با من در جریان نبود بلکه بسیاری از جوانان علاقمند به مطالعه و تفکر را صید کرده بود و نه فقط اهل مطالعه و تفکر، با برخی دیگر که آنها را مستعد تشخیص می داد هم ارتباط می گرفت. چرا که معتقد بود که عقل و تفکر فقط در کتابها نیست. از این جهت «نظر» را به «عمل» پیوند می داد.

پلورالیزم دینی و «حی بن یقظان» به روایت بالیوود

    فیلم «پی.کی» به پرفروش ترین فیلم تاریخ سینمای هند تبدیل شده و در عین حال جزو متفاوت ترین آثاری است که تلاش کرد مفهوم تکثرگرایی دینی را با زبان سینما و همراه با جذابیت کمدی و رمانس به مخاطبین عرضه کند. بعد از فیلم «من خان هستم» که آن هم در مورد مذهب بود این بار هم بالیوود در مورد خدا فیلم ساخته است.
پی.کی موجودی فضایی است که در سفر به زمین دچار مشکلاتی می شود و ریموت کنترلش که برای بازگشت به سیاره‌اش نیاز دارد را می دزدند. او در ادامه متوجه می‌شود فردی به نام خدا می‌تواند مشکل او را حل کند. پس شروع می کند به جست و جوی خدا. تصویری از یکی از الهه های هندی را چاپ و تکثیر می کند و بین مردم به عنوان «گمشده» توزیع می کند. ناآشنایی او با اعتقادات عجیب مردم در برخی موارد خنده دار و کمدی می شود و در عین حال تماس  با اعتقادات متنوع و متکثر هندیان که هر کدام خدایی و اعتقادی متفاوت دارند او را به سوالاتی در مورد اینکه خدا کجاست؟