تاملی در مبانی دو رویکرد فرهنگی: مهندس یا کشاورز؟*

با استنطاق از متن دین می توان رویکردی کارآ و معطوف به نتیجه را که حاصل همان تأملات نظری است به مخاطبین و منتقدین معرفی و تبیین نمود. این رویکرد کشاورزی در مقابل مهندسی است.
اول از همه باید بدانیم  مبنای مهندسی برچه چیزی استوار است و چرا در معنای مدیریت به کار می رود؟ واقعیت این است که مهندس تمثلی از بشر امروز است نه فقط نوعی از پیشه مدرن. می بینیم که امروزه دستگاه های فرهنگی و اجرایی ما را مهندسان مدیریت می کنند. رئیس بزرگترین رسانه کشور مهندس است، در سابقه ریاست بر مهمترین دستگاه هنری هم یک مهندس به چشم می خورد. بسیاری از فارغ التحصیلان علوم انسانی را که بررسی کنیم در مقاطع پیشین سابقه مهندسی دارند! اگر یک وزیر یا استاندار یا مدیرارشد ، که مدرک کارشناسی یا کارشناسی ارشد دارد، مهندس باشد حتما در مکاتبات و مخاطبات به آن اشاره می کنند اما فارغ التحصیلان رشته های دیگر مهم نیستند!

«اولین فرمانده» رونمایی شد

«پروردگار متعال برای هر بنده‌ای یکبار در زندگی، هدایت مخصوصی را از دست مبارک خویش قرار داده است که بنده را صدا می‌کند. اگر بنده شنید و بیدار شد، جانی نیک فرمای (و واعظی درونی) در درون او قرار می‌دهد که حتی در نبود مرشد و موعظه‌گر بیرونی نیز او را هدایت خواهد کرد. چندان که ابراهیم خلیل و اویس و سلمان تا رسیدن به حضرت رسول^{صلوات‌ا..علیه} این گونه بودند ( ربنا الذی اعطی کل شیء خلقه ثم هدی : طه/50) . 

اگر کسی تقوا پیشه کند او را از هدایت محروم نخواهد کرد. اما اگر خوابید و گفت: دفعه بعد، دیگر آن هدایت مخصوص به دست نخواهد آمد.».

این عبارات بیانی توحیدی از شهید جعفری هستند که در قطعه چهلم کتاب «اولین فرمانده» به قلم اینجانب درج شده اند.

این کتاب به صورت خلاصه و فشرده در چهل قطعه به زندگی شهید سید محمد سعید جعفری می پردازد.

متن خبر جلسه رونمایی را در لینک زیر بخوانید:

«اولین فرمانده» رونمایی شد

توحید، محور وحدت ادیان*

اخبار و بازتابهای ششمین همایش بین المللی ادیان توحیدی در اصفهان زیر سایه سفر استانی رئیس جمهور قرار گرفت. در این همایش رهبران و  نمایندگان برخی ادیان مانند کلیمیان، زردشتیان، ارامنه، آشوریان و صابئین مندانی از داخل و خارج از کشور سخنرانی کردند و از 150 مقاله ارسالی، 86 مقاله برگزیده و 10 مقاله برتر شناخته شد. مقاله من با راهنمایی و مشاوره دو تن از استادانم با عنوان «نظریه وحدت متعالی دین» جزو ده مقاله برتر قرار گرفت که در کتاب مجموعه مقالات همایش چاپ خواهد شد.

از حضور در این مراسم چند نکته به ذهنم می رسد:

کوهها و آدمها

کوه میخ زمین است وَ الْجِبالَ أَوْتاداً (نبأ/7)، یعنی زمین را از اضطراب و لرزش نگه می دارد: وَ الْجِبالَ أَرْساها (نازعات/32). همین مخلوقات محکم و قدرتمند -که نه تنها خود محکمند بلکه زمین را هم محکم نگه می دارند- روز قیامت ریز ریز شده و به راه می افتند و کوبیده و پراکنده مانند پنبه حلاجی شده می شوند:

اساتید تند زبان*

لحن و بیان اساتید و اندیشمندان می تواند موضوع خوبی برای مطالعه باشد هر چند نمی بایست مانع و حجاب فهم آراء و نظرات آنان قرار گیرد. در دوران معاصر می توان نمونه های زیادی از تندزبانی ها و حتی بی ادبی اصحاب اندیشه را نسبت به مخالفان به عنوان نمونه ذکر کرد. سروش و فردید که در دهه شصت به یکدیگر پیامهای خشمگینانه ای ارسال می کردند نمونه شاخص این تندزبانی ها هستند. سروش این تندی را هنوز هم ادامه می دهد. او در مصاحبه با شهروند امروز فردید و داوری را اینگونه توصیف کرده بود: «استاد مرحوم و شاگرد نامرحوم!» و در یکی از مطالب اخیر خود نیز نوشت: «زنگیان جنگی از تبریز و قوچان و اردکان آورده اند...!». فردید البته تعابیر تحقیرآمیزی در مورد سروش داشت

بحثی به بهانه شاعرانگی ایرانیان

پنج اقلیم حضور،  داریوش شایگان، نشر فرهنگ معاصر، 147 صفحه

اولین جمله شایگان در کتابش این است : بیش از هر چیز باید اعتراف کنم که در زمینه ادبیات ایران خود را خبره و متخصص نمی دانم (ص1). اولین جمله من هم این است: امیدوارم من هم که فارغ التحصیل و متخصص ادبیات ایران نیستم اجازه داشته باشم در مورد این کتاب بنویسم!

کار اقتصادی یا اقتصاد در کار؟*

تأملی بر رابطه قناعت در اقتصاد و زندگی

در روایات ما حیات طیبه به قناعت تفسیر شده است[1]، آیا قناعت مصداق حیات طیبه است یا مفهوم آن؟ اگر معنای قناعت را توسعه بدهیم و آن را صرفاً در صرفه‌جویی خلاصه نکنیم، می‌توانیم بگوییم این روایت‌ها فقط مصداق نیست، بلکه قناعت در مفهوم اعم خود را دربرمی‌گیرد.

این روزها، آگاهانه یاتصادفی!، از سبک زندگی با عبارت حیات طیبه یاد می‌شود. از طرفی هم سبک زندگی پیوندی خاص با مصرف دارد. برخی معتقدند سبک زندگی در غرب با نحوه‌ی مصرف انسان‌ها تعیین می‌شود و به عبارتی: «مصرف» علاوه بر برآوردن یک نیاز اولیه، در تعریف «موقعیت اجتماعی» فرد و حتی هویت‌بخشی به او نقش مهمی پیدا می‌کند[2]. آیا نمی‌توان گفت حیات طیبه -در معنای قناعت- با سبک زندگی -در معنای لایف‌استایل- تضاد بنیادین دارد؟

نگاهی به طرح جلد سوره اندیشه

همیشه برای من  نسبت هنر و تفکر دغدغه جدی بوده است. به نظرم هنر باید با مخاطب ارتباط برقرار کند و از طرف دیگر تفکر نمی بایست در دام مسائل انتزاعی اسیر شود و نمی بایست در نمایشهای عامه پسند سطحی شود. متفکری مانند هیدگر در نقاشی های ون گوگ پیکار آسمان و زمین را می دید و نقاشی ون گوگ هم انتزاعی نبود (هرچند نحوی انتزاع در رنگ ها و ترکیب ها دیده می شود)بلکه تصویری از کفش های روستایی در زمین کشاورزی را نشان می داد. هنر باید اینگونه همه سطوح آگاهی و مراتب دقت های اذهان را متوجه خود کند.

عذاب شیرین

ابن عربی در مورد عذاب نظری خلاف عادت دارد و می گوید: عذاب در «عذب» به معنی شیرین و گوارا ریشه دارد. به گفته دکتر کاکایی در مقدمه اش بر کتاب ابن عربی میراث دار انبیاء: او معتقد است در بازگشت به سوی رحمن هر کس به آن‌چه مزاجش اقتضای آن را دارد می‌رسد، خواه در بهشت خواه در آتش.

عذاب  در قرآن به اسامی زیادی اضافه شده و اوصاف متعددی دارد. اگر بگوییم عذاب غلیظ و شدید و عظیم داریم بازهم سخن ابن عربی نقض نمی شود چون می توان اینگونه توجیه کرد که گوارایی هم می تواند غلیظ و شدید و عظیم باشد. اگر هم بگوییم عذاب نار و جهنم و حریق و حمیم داریم بازهم مشکل حل نمی شود چرا که می توان پاسخ داد: آدمی می تواند به آتش و حرارات خود بگیرد و مانند جنس جن و شیطان آتش بدن شود.

اما تعبیر عذاب الیم (حج/25، ملک/28، بقره/10و104و174و178، آل عمران/77و91و...) را چه کنیم؟ این تعبیر نشان می دهد عذاب شیرین نیست و بلکه دردناک است. 

من می خواهم همچنان با ابن عربی همدل بمانم و بگویم این تعبیر مهم نشان می دهد که در عین خوشی می توان درد کشید! چرا که عذاب شیرین یا عذاب الیم را به چشم دیده ام: لحظات سیگارکشیدن یک مرد که هم درد می کشد و هم لذت می برد! سینما و ادبیات بهترین نمونه ها را برای عذاب الیم به تصویر کشیده اند: لحظاتی که در ظاهر لذتبخش و شیرینند اما در باطن الیم. آدمی در این لحظات احتمالاً بیان به رضایت دارد اما در عمق وجودش عذاب می کشد.

شیار143 : انتظار مادرانه

فیلم شیار143 درباره انتظار یک مادر است. هر چقدر شخصیت مادر «پرداخته شده» است شخصیت شهید کم فروغ است و شاید هم این نکته مهم نباشد. چون فیلم در مورد مادر منتظر است نه شهید.

گاهی روایت از مادر شهید فقط ما را به یاد غم و بی قراری می اندازد گویی سازنده اثر فقط می خواهد هر چه بیشتر اشک بگیرد اما هدف روایت باید متعالی تر باشد. این مادر در عین انتظار، از وضع موجود هم رضایت دارد ولی مشکلش این است که بی قرار هم هست. جمع بین «رضایت» و «بی قراری» یک بحث مهم ذیل انتظار است که