با این همه خون در مسجد الحرام، امنیت را در کجا بیابیم؟

بعد از حادثه خونین مسجدالحرام  - و ایضاً شاید حادثه مرگبار منا- یک بار دیگر معنای صحیح آیه وَمَن دَخَلَهُ کَانَ آمِنًا  (آل عمران-97) برایم سوال شد. آیا در این آیه امنیت از حوادث مدنظر است یا دستور حفظ امنیت افراد؟ یا علاوه بر اینها مقامی بالاتر مراد است؟

به عبارت دیگر معنای امنیت در آیه سه فرض دارد:

1. امنیت جانی و مادی
2. امنیت معنوی از عذاب الهی
3. لزوم حفظ امنیت افراد: این فرض سوم بر این اساس استوار است که جمله خبری در آیه، انشایی معنا شود. یعنی اینکه گفته شده هرکه داخل شد در امان است یعنی هر که داخل شد را در امان بدارید. بر این اساس در طول تاریخ ائمه دستور به عدم تعرض به پناهندگان به کعبه را دادند و حتی امام حسین علیه السلام برای حفظ حرمت کعبه حج خود را نیمه تمام گذاشت.

حادثه خونین مسجدالحرام و حوادث مشابه (مانند آتش بارات کعبه، سیل در کعبه و...) در طول تاریخ نشان داد خداوند هر وقت اراده کند حریم امن کعبه را ناامن می کند و همه سال ها عام الفیل نیست. اما امنیت غیرقابل تغییر نه نوع جانی و مادی آن، بلکه امنیت از فتنه و عذاب همیشگی است.

تنهای تنهای تنها

به بهانه پخش از شبکه افق

تنهای تنهای تنها ، نوجوانی روستایی است که تحت تأثیر ماجراهای هسته ای ایران  و و در اثر دوستی با نوجوانی روسی - که همراه پدر مهندسش در کمپ مهندسان و تکنیسین های روسی نیروگاه اتمی بوشهر زندگی می کند- متوجه مسائل هسته ای شده و در گیرودار کشکمش و مباحثات سیاسی «به تنهایی» شروع به تحقیق در این باره نموده  و تکه های روزنامه «ایران» را روی دیوار خانه می چسباند و مدام اصطلاحات سیاسی و رسانه ای را از معلمش می پرسد. اما وقتی متوجه غیبت ناگهانی روس ها و در واقع تنها گذاشته شدن  ایران توسط جهان می شود ، تصمیم می گیرد «به تنهایی» به صورت قاچاقی با کشتی به مقر اروپایی سازمان ملل برود و نامه ای که به «آقای رئیس جمهور» نوشته است را به دستش برساند. داستان فیلم نگاه یک و بلکه دو نوجوان به سیاست است و متن نامه او هم از همین موضوع حکایت می کند که : آقای رئیس جمهور کودکی ات و دوستان دوران کودکی ات یادت نره!

دو ویژگی پیام اخیر دکتر داوری اردکانی

 پیام دکتر رضا داوری اردکانی در مورد توافق هسته ای، یک نقطه عطف  و یک مورد عجیب در زندگی او محسوب می شود. او این توافق را نشان قدرت و عزت ایران و در نتیجه درایت رهبری و تدبیر دولتی ها می داند که می تواند بسترساز اصلاح و سامان دادن امور کشور باشد.

البته از منظر گرایش سیاسی شاید جهت گیری ایشان قابل پیش بینی بود اما در اینجا شایسته است از منظر اندیشه و تفکر به این پیام بنگریم.

دو ویژگی این پیام آن را از دیگر نوشته ها و اظهارات استاد متمایز می کند:

اول، خوش بینی او به یک واقعه بزرگ در دنیای معاصر. او خود صریحاً در سال 1387 در مورد تجدید چاپ یکی از کتاب هایش نوشته است که نمی خواسته مقالات کتابش بار دیگر چاپ شود

نقدی بر کتاب پژوهی

کتاب پژوهی ، محمد اسفندیاری، نشر صحیفه خرد، 1390، ویرایش سوم

این کتاب سرشار از ارجاع به منابع متعدد و کتابهای متنوع است که نشان می دهد نویسنده کتاب پژوهی یک کتاب خوان حرفه ای بلکه فردی کتاب خوار است! وجود همین منابع و مصادیق متعدد سبب می شود خواننده این کتاب به نوعی یک دوره آموزشی مکتوب کتابشناسی را هم از سر بگذراند.

او مدعی است در این کتاب نه از «آیین نگارش» بلکه از «اخلاق نگارش» یعنی آداب نویسندگی و فرهنگ نگارش (ص10)، سخن به میان آمده است.  چرا که تاکنون داد خواننده، داده نشده است! (ص11) و کتاب های سردستی و بازاری که می سزد آنها را کاریکتاب (کاریکاتور کتاب) خواند (ص13) در کشور ما فراوان شده اند.  پس انتظار این است در این کتاب چند اصل مهم اخلاق کتاب نویسی بیان شده باشند. از این جهت این کتاب از یک سو مکمل مباحث ادبیات فارسی و از سوی دیگر مکمل مباحث کتابشناسی و کتابداری است و برای دانشجویان هر دو رشته مفید است. ضمن اینکه باید اذعان نمود که خط اصلی و متن غالب کتاب، بیانی ویژه و مستقل از رشته های دانشگاهی موجود دارد.

شاعران در زمانه عسرت

شاعران در زمانه عسرت ، نشر پرسش، 1390، 144صفحه

«شاعران در زمانه عسرت» پس از سالها در سال 90دوباره در دسترس علاقمندان قرار گرفت. همراه با حذفی برخی قسمتها؛ بدون آنکه در لحن و ادبیات نوشته بازنگری شده باشد. لحن کتاب حال و هوای جوانی دکتر داوری را دارد؛ لحنی که برخلاف نوشته های امروزی اش با مخالفت ها و تعابیر احساسی و روحیه انتقادی و صراحت کلام زیادی همراه است (این لحن در کتابهای قدیمی تجدید چاپ شده مانند «انقلاب اسلامی و وضع کنونی عالم» کاملا هویداست). این کتاب بعدها با مقالاتی که داوری در فصلنامه نامه فرهنگ درباب زبان و ادبیات (شماره39)، ادبیات و نقدادبی (شماه38) و هنر و ویتگنشتاین و چامسکی (شماره 50) نوشت تکمیل شد و به تفصیل رسید. اکنون داوری در کلماتش حساسیت بیشتری دارد و صراحت لهجه اش مانند گذشته نیست.

بی ثمر بودن سودای آموختن همه چیز*

مقدمه اول: توی ایام نمایشگاه کتاب در ایستگاه مشاوره کتاب مستقر بودم. یک روز جوانی با سرعت آمد و روی صندلی روبروی من نشست و گفت: یک کتاب می خواهم در مورد فلسفه اگزیستانسیالیستی! من هم فوراً پرسیدم می خواهی شروع کنی یا مطالعه قبلی داری، پاسخ درستی نداد و پاسخ سریع می خواست . گفتم یک کتاب در مورد 6 فیلسوف اگزیستانس است: به نام فلسفه های اگزیستانس، قلم روانی دارد از دکتر مصلح... برای شروع کتاب خوبی است. انگار راضی نشده بود گفت می خواهم در مورد تعلیم و تربیت از دیدگاه فلسفه اگزیستانسیالیستی بدانم. جوان بود و درخواستش خیلی حرفه ای بود. اعتراف می کنم نمی دانستم آیا اساساً اگزیستانسیالیسم در موضوع تعلیم وتربیت ورود پیدا کرده است یا نه؟ مثلاشنیده بودم در موضوع الهیات کتابی به نام الهیات اگزیستانسیالیستی هست اما آیا اصلا تعلیم و تربیت ربطی به این نوع فلسفه دارد؟ این چه سوالی است؟! چرا باید چنین جوانی چنین سوالی بپرسد؟ اگر بگویم بی ربط است به من نمی خندد؟ سعی کردم پاسخی دست و پا کنم. گفتم یکی از کسانی که به اگزیستانسیالیسم مشهوراست هیدگر است که در کتاب دکتر مصلح معرفی شده است یکی از از اساتید ایرانی که هیدگر را گشایشگر راه آینده می داند دکتر داوری است ایشان امسال کتاب جدیدی در مورد تعلیم و تربیت چاپ کرده است شاید همان چیزی باشد که شما می خواهید. سری تکان داد و رفت. گفتم عجب جوابی دادم! ولی بعد به فکر فرو رفتم که نکند سوال انحرافی باشد. و فقط برای درماندن من در جواب طرح شده باشد؟ از عنوان سخت سوال می شود چنین برداشتی کرد. شاید هم نه!

بگذریم ، آن جوان احتمالا حالا به غرفه های نمایشگاه رسیده است و من باید در فکر نوشتن متنی به مناسبت چاپ اثر  استادباشم.

فیلسوفان همه یک چیز می گویند و نمی گویند!

   نام اصلی کتاب اتین ژیلسون، «وحدت تجربه فلسفی» The Unity of Philosophical Experience است که دکتر احمد احمدی آن را تحت عنوان «نقد تفکر فلسفی غرب»  ترجمه کرده‌ و  انتشارات سمت آن را به چاپ رسانده است. برای  خواننده حتماً این سوال مطرح می شود که چرا مترجم دست به چنین جعل عنوانی زده است؟! دلیل این کار به نظر مترجم این بوده که عنوان اصلی برای فارسی زبانان مبهم بوده است (ص1). اما به نظر این دلیل موجهی برای تغییر عنوان کتاب نباشد!

ژیلسون در یازده فصل کتاب گزارشی از فلسفه قرون وسطی تا زمان اگوست کنت ارائه می دهد و بیان می کند که در هر دوره چند اصل اصالت داده شده است. در قرون وسطی منطق و کلام اصالت پیدا کرده و در دوران مدرن اصالت روح و اصالت ریاضیات (توسط دکارت) و اصالت فیزیک (توسط کانت)  و اصالت جامعه شناسی (توسط کنت) مطرح شد. اما خلاصه سخن مهم ژیلسون را می توان در فصل دوازدهم که به «ماهیت و وحدت تجربه فلسفی» می پردازد، جست و جو کرد.

کنکاشی در کلمات یک رئیس جمهور

رئیس جمهور اخیراً در میلاد امام حسن (ع) و البته در گیرو دار مذاکرات هسته ای گفته است: امام حسن(ع) به ما یاد دادند که باید به مصلحت امت و خواست مردم و جامعه توجه کرد و به نفع امت و جامعه اسلامی تصمیم گرفت.

در نقد این سخن قصد بررسی مبانی مردم سالاری و دموکراسی نیست و نیز مخالفتی با اصل بهره گیری از الگوی صلح امام در جهان امروز وجود ندارد بلکه سخن بر سر برداشت صحیح از تاریخ است.

اگر در کلمات این جمله دقت کنیم می بینیم که در ادامه عبارت «مصلحت امت» عبارت «خواست مردم» بیان شده است. اما آیا مصلحت امت همان خواست مردم است؟ واقعیت این است که صلح امام حسن به دلیل عدم وجود حمایت کافی مردم اتفاق افتاده است نه به خاطر خواست مردم. حتی خواست بخشی از مردم بر عدم صلح واقع شده است و امام این خواست را نادیده گرفته تا جایی که با خطاب «یا مذل المؤمنین» مواجه شدند! این چنین نرمش هایی در تاریخ ائمه وجود داشته و گاه کار را به تقیه کشانده است. در این رفتار گرچه رفتار مردم مؤثر تعیین کننده است اما رفتار مردم جنبه سلبی دارد نه ایجابی. به عبارت دیگر باید جمله رئیس جمهور را اینگونه اصلاح کرد که: «امام حسن (ع) به ما یاد دادند که در شرایط خاص باید به مصلحت امت و «عدم خواست مردم» توجه کرد و به نفع امت و جامعه اسلامی تصمیم گرفت». چرا که گاهی مصلحت مردم این است که امام بماند ولو بدون جنگ با طاغوت. و باید دانست صلح و مدارای امام در شرایطی رخ داد که مردمان گرداگرد امام تشخیص ندادند که عزت و ذلت واقعی در چیست. این برای اولین بار نیست که رئیس جمهور محترم مفاهیم را وارونه تعبیر و تفسیر می کند. در گذشته ایشان گفت و گوی امام با سپاهیان یزید در کربلا را درس مذاکره نامید. اما مذاکره دیپلماتیک امروزه  که به قصد «برد- برد» انجام می شود کجا و «اتمام حجت» ها و ابلاغ های موعظه وار امام خطاب به شکم های از حرام انباشته کجا؟

مسئله ما انتقال درست واژگان و مفاهیم است که به درستی انجام نمی شود!

 

مروری بر کتاب وحی و نبوت

اصل این کتاب به زبان عربی نگاشته شده و جزو آن دسته آثار آیت الله جوادی آملی است که دارای تبویب مناسب و سیر هدفمند است و در مقایسه با کتاب مشابه خود (وحی و نبوت در قرآن) سیر مناسب تری دارد. مطالب در صله‌ها  و حلقه‌های مرتبط به هم تنظیم شده است. عبارت صله که در ترجمه فارسی «مرحله» نامیده شده است نشان گر یک ویژگی مهم کتاب است که استاد می‌فرمایند: در کتاب‌های عرفانی چون رویکرد مباحث، سلوکی و به صورت سیر الی الله است، برای پیوند مباحث نسبت به یکدیگر از کلمه (فصل) استفاده نمی‌کنند، بلکه بیشتر از کلمه (وصل) استفاده می‌‌شود و چون این کتاب نیز با رویکرد قرآنی و عرفانی تنظیم شده، از واژه (صله) که از (وصل) گرفته شده بهره برده شد. در ترجمه نیز مناسب دیده شد کلمه (مرحله) به جای کلمه (صله) به کار برده شود؛ زیرا رحلت و سیر پیوندی نزدیک به هم دارند

امل و اجل

روزی پیامبر قطعه چوب برداشت و یکی را مقابل خود در زمین فرو برد و دیگری را کنار آن و سومی را دورتر قرار داد و آنگاه فرمود: این انسان است و این اجل و آن دیگری آرزوست که آدمی پیگیرش می شود اما اجل زودتر از آرزو فرامی رسد.

این ماجرا نشان تقدم اجل بر امل است و روایاتی از این نمونه که اجل را دروکننده، پایان دهنده، مفسد و مفتضح کننده امل می دانند فراوانند[1]. اما از طرفی امل گاهی ستایش هم شده است مانند روایتی که امل را برای امت رحمت می داند[2]. پس لاجرم می بایست میان روایات جمع کنیم. می‌توان گفت اگر امید در دایره اجل باشد مجاز بلکه رحمت و برکت است.