قاعده تصادف، فیلمی بین المللی

«قاعده تصادف» این روزها در رقابت با فیلمهای عامه پسند اکران نورورزی عقب مانده است. دخترو پسران گروه تئاتر در فیلم، من را به به یاد فیلم درباره الی انداخت. گویا سبک خاصی از روایت پردازی در سینمای ایران در حال شکل گیری است که مورد استقبال داوران و منتقدان هم قرار می گیرد. شوخی ها و نگرانی ها، رفتارها و لحن گفتار سبک زندگی شبه روشنفکرانه، سیگار، اصطلاحات نازل و سطحی، رفتارهای سرد و نیست انگارانه، اشاره حداقلی به نشانه های دینی و نتیجه گیری های انسانی ...

در حین دیدن فیلم با تمام وجودم آرزو کردم که روزی فیلمی درباره سبک زندگی ایرانی و اسلامی ساخته شود.

روایت تئاتری، نمای طولانی و بدون تقطیع آغاز فیلم از ویژگی های منحصر به فرد فیلم بود.

اما

بر خلاف نظر غالب منتقدان باید بگویم سبک زندگی ، تئاتر و شکاف نسلها و ... هیچ کدام موضوع اصلی فیلم نیست. موضوع واکنش ناگزیر آدمها در تصادفهاست. از این نظر داستان رنگ فلسفی دارد!  و از همین جهت این یک فیلم بین المللی بود و شاید از همین جهت توانست سیمرغ بلورین بهترین فیلم  و بهترین کارگردانی در بخش بین الملل جشنواره فجر(بخش جام‌جهان نما) را از آن خود کند. حتی می توان آن را برخلاف لایه بیرونی آن، فیلمی معناگرا دانست! چرا که به تصویر کشیدن لحظات ناگزیر آدمی سرکشیدن به معنای زندگی است. (البته اضطرار انسان را می توان به خوبی در فیلم breakdown  از آلفرد هیچکاک دید و تفاوت در نحوه بیان اضطرار را احساس کرد).

 بهترین مثال واکنش آدمها در برابر حوادث ناگهانی، «تصادف» است. یک نمونه از این حوادث ناگهانی از دست دادن بازیگر نقش اول یک نمایش یک روز قبل از سفر به خارج برای شرکت در جشنواره است. وقتی تصادف رخ می دهد چه باید کرد؟ قاعده این است که اتفاق افتاده و نمی شود به گذشته برگشت. علاوه بر ناگزیری ، در تصادف فرصت هم همیشه کم است ، باید سریع تصمیم گرفت. در این زمان همه حرف می زنند و فکر می کنند و فضا پرتنش است اما بالاخره باید کاری کرد.

شاید در اینجا بتوان به جدایی مضمونی از روایت مشابه خود در فیلم درباره الی قائل شد. «درباره الی» روایت انتخاب کردن در شرایط دشوار است و «قاعده تصادف» روایت رفتن به دل حادثه. در اینجا جبر بر اختیار غلبه دارد و اضطرار بیشتر است.

جوانان فیلم بالاخره پس از بحثها و مجادلات فراوان به یک نقطه مشترک می رسند: اینکه برق ها را خاموش کنند و از سفر منصرف شوند. ما در حیاط خانه پشت شیشه های پنجره ، شاهد آخرین نتیجه گیری های آنها هستیم. قاعده تصادف این است: باید کاری کرد...