تفکر توحیدی

وبلاگ هزار و یک حرف

تفکر توحیدی

وبلاگ هزار و یک حرف

این وبلاگ تلاشی برای تبیین تفکر توحیدی است

کانال تلگرامی رضاکریمی
https://telegram.me/karimireza1001

دیگر نوشته ها و اظهارات من

این اثر نگاه متفاوتی از پژوهشگران هنر دارد. با پژوهش در وجوه ادبی و فتی و اخلاقی و اجتماعی و کلامی و دینی شعر شاعران، هنر کاملا پوشیده است. در تاریخ نسبتا طولانی بحث هنر، اختلاف صاحب نظران قابل توجه است. شاید دو کتاب تحقیقی و فلسفی زیبایی شناسی نبیتید که در آن مسأله را به یک نحو مطرح کرده باشند. ممکن است همه درست گفته باشند و همه شمه ای از حقیقت را یافته باشند. اهل فلسفه هنر به کتاب «هنر چیست؟» تولستوی بی اعتنا بودند. او هنر را به زیبایی مربوط نمی داند.

بشر از ابتدا همواره در روی زمین با هنر و آثار هنری به سر برده است. این حرف ویکو خیلی مهم است که بشر با شعر زبان باز کرده است. دکتر داوری در این کتاب و در آثار دیگر وقتی درباره هنر سخن می گوید ناخوداگاه وارد بحث شعر و زبان هم می شود. از اینجاست که ذات هنر شعر است و داوری می گوید: هر هنرمندی را شاعر می دانم. شعر بودن هنر یعنی هنر حقیقی ابداع است. ابداع هنری به نحوی انکشاف حقیقت و آشکار شدن حقیقت موجودات است؛ حدود امکان های  دانایی و توانایی انسان در هنر و فلسفه ظاهر می شود. ارسطو هم به این نظر نزدیک است. محاکات ارسطویی که در زمان های اخیر معنای تقلید پیدا کرده است وصف ظاهر و تمثیل ساده چیزها و اعمال نیست. محاکات غیر از تقلید است بلکه درک صورت حقیقی اشیاء است.

منشأ اثر هنری طبع پذیرنده است و شعر منشأ غیبی دارد. لذا اثر هنری تابع هنرمند نیست بلکه هنرمند تابع اثر هنری است. اثر هنری را شخص هنرمند پدید نمی آورد بلکه هنر و اثر هنری است که هنرمند را هنرمند می کند. در زیبایی شناسی انسان خود مبدأ اثر هنری است. متقدمان نمی توانستند مثل کانت هنر را حاصل نبوغ بدانند و منشأ هنر را شخص هنرمند و نبوغ او نمی دانستند.

وضع هنر در عالم اسلامی که وحی و نبوت حضور جدی دارد متفاوت است. نه فقط ادیبان بلکه فیلسوفان (اسلامی) هم نخواسته اند در معنی و حقیقت شعر تحقیق کنند. فلسفه  اسلامی به آن نوع بحثی که افلاطون و ارسطو کرده اند نیازی نداشته است. فلاسفه اسلامی خطابه و شعر را هم جزء منطق قرار داده اند. علت بی اعتنایی فلسفه اسلامی به هنر احساس بی نیازی از آن است.

این نگاه به هنر نتایجی مهم دارد:

1.با این تعریف، به جای «فرهنگ و هنر» باید بگوییم هنر و فرهنگ. هنر تقدم غیرزمانی بر فرهنگ دارد و به قوام و دوام آن مدد می رساند. هنر و فرهنگ مادر و فرزندند. منتهی در ابن نسبت فرزند هر چند که پیر باید از شیر مادر تغذیه کند. هنر بتیاد جامعه را می گذارد. هنر نشان دهنده قوام و سقوط عوالم است. بر این اساس این پرسش مهم در کتاب مطرح می شود که اگر شاعران نبودند ما که بودیم و چه داشتیم؟ لذا می بینیم که عالم جدید و تمدن فعلی با هنر و فلسفه تأسیس شده است. نقاشان رنسانس مانند لئوناردو و میکل آنژعهد قرون وسطی را شکستند. در اینجاست که هنر و عالم با هم ملازمت دارند و برای اینکه فیلم اسلامی و هنر اسلامی به وجود بیاید باید اول عالم اسلامی تأسیس شود. لذا داوری می گوید: من وقتی فیلمی نگاه می کنم اولیت چیزی که نظرم می رسد این  است که عالم بعد از انقلاب یا عالم موجود در غرب در ساختن این فیلم چه اثری داشته است؟

2.در دوره جدید ادراک زیبایی عین ادراک هنر تلقی می شود. هنر زیباست از آن جهت که جلوه جمال حقیقت است. دقیق تر این بود که استتیک را علم حسیات ترجمه کنیم. گاهی هم  علم استحسان گفته شده است. شاید ظهور علم استحسان خبر از پشت کردن هنر و در سایه تکنیک قرار گرفتن آن می داد. تکنولوژی سبب شده هنر از خلوت بیرون بیاید و همه جایی شود. اما تکنولوژی فرزند هنر است که حالا بانگ بر سر مادر می زند. اگر نیچه گفت اگر هنر نبود حقیقا ما را خفه می کرد مرادش از حقیقت متدولوژی بود.

3.نقد در زیبایی شناسی مطرح می شود اما داوری می گوید من هرگز یک کتاب شعر را به قصد نقادی نخوانده ام. نقادی با تصرف در عالم مناسبت دارد. نقد شعر در کشور ما یکسره صوری است. آیا تا صورت و ماده شعر را از هم جدا نکنیم می توانیم آن را نقد کنیم؟ گاهی در شعر صورت و ماده چنان در هم آمیخته که معمولا نمی توان یک لفظ را تغییر داد. نقد دریافت کلیت و وحدت اثر هنری است. در فلسفه جزئی را در کلی می بینیم و در هنر کلی را در جزئی می بینیم.

4. در این معنا هنر فقط انکشاف زیبایی ها نیست بلکه آینه زشتی ها هم هست. شاعران هم فقط از عشق نمی گویند بلکه از زمانه گله و شکایت می کنند.

  • رضا کریمی

نظرات (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است
ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی